Çocuklarda Öfke ve Saldırganlık

Anneleri en tedirgin eden hallerden biri çocukların öfkeli ve saldırgan tutumlarıdır. Çocuklarda öfke ve saldırganlık sebepleri çok çeşitlidir. Bu yazıyı yazarken ilk soracağım soru; onların bu hallerinden bu kadar endişe ederken ve tedirgin olurken , sizin öfkeniz ne alemde ? Siz ona karşı nasıl bir tutum içindesiniz ? Ya da sizin çocukluğunuzda siz ağlarken , öfkeliyken ebeveynleriniz size nasıl davranıyordu?

Bu sorularımı daha iyi anlayabilmek için öncelikle çocuklarda öfke ve saldırganlık sebeplerini inceleyelim, sonrasında ise çözüm yollarına bakalım .

Öfke ve Saldırganlığın Olası Sebepleri

  • Yaşadıkları herhangi bir stres
  • 2 Yaş Sendromu
  • Travma
  • Tıbbi Müdahaleler
  • Aile İçi Şiddet
  • Arkadaşı tarafından saldırgan bir davranışla karşılaşmak
  • Anne – Baba ya da bakım veren kişi tarafından aşağılanmak, şiddete, kötü söze ve öfkeye maruz kalmak
  • Otoriter disiplin
  • İhmal edilmek
  • Taciz
  • Korku ve dehşet verici bir olay
  • Sağlıkla ilgili travmatik olaylar
  • Doğum travmaları
  • Boşanma
  • Günlük hayal kırıklıkları
  • Uyarılar ve karşılanmayan ihtiyaçların birikimi

Bunlar ve benzeri bir çok örnek çocuklarda öfke ve  saldırganlık sebepleridir.

1 yaş altı bebeklerde ağlama krizlerini başka bir yazımda inceleyeceğiz, burada 1 yaş üstü çocuklardaki öfke ve saldırganlıktan bahsedeceğim.

Çocukların Öfkeyi Gösteriş Biçimleri

Çocuklar öfkelerini de çeşitli şekillerde dışa vurabilir. Bunlardan bazıları şiddetli ağlama, haykırma , bağırma, kendini yerlere atma , saldırgan tutum sergileme (vurma, saç çekme gibi) , uykuya direnme , yemeği reddetme, isyan, itiraz, inatlaşma tarzı tutumlardır.

Biliyorum hepsi de anneleri oldukça zorlayıcı ama bununla baş edebiliriz. En azından sevindirici haber bu 🙂

Kimi zaman çocuğunuz öfkeyi dışa vuramadığında içe kapanma şeklinde de bir tutum sergileyebilir. Bunu da gözden kaçırmamalıyız. Çünkü bastırılmış olan öfke her zaman daha tehlikelidir.

Öfke ve Saldırganlık Karşısında Yapılan Yanlışlar

Susturmaya Çalışmak

Öncelikle bir anne olarak şunu biliyorum ki çocuğumuz delicesine ağladığı an ilk hamlemiz onu susturmaya çalışmak oluyor. Bunu tüm sevecenliğimizle yapıyor olsak dahi aslında bu tutumumuz doğru değildir. Çocuk bu şekilde güven ortamı bulamaz, stresini boşaltamaz ve o an sussa dahi başka bir anda öfkesi iki katıyla ortaya çıkabilir.

Kafasını Başka Şeylerle Oyalamaya , Güldürmeye Çalışmak

Alternatif sunmak her zaman güzeldir ancak yüksek öfke ve ağlama anında ona ” Ağlama bak burda ne var buna bakalım, bak şu ne kadar komik ” diyerek onu oyalamaya çalışmak, çocuğunuza duygularını önemsemediğini hissettirebilir.

Siz kendinizden pay biçin, ağlarken size nasıl davranılsın isterdiniz ? Karşınızdaki kişi ” boşver takma hadi şuna bak” deyip komik birşey göstersin ya da “ağlama ağlanacak bir şey yok”  dese mesela ? Bence acı çekerken bu tutumlar hoşunuza gitmezdi.

“Bu şekilde çok çirkin görünüyorsun” , “Kocaman çocuk oldun buna ağlanır mı” gibi cümleler Kurmak

Bu sözleri bazen farkında olmadan söylerken buluruz kendimizi. Çünkü nesiller boyu böyle yetiştirilmiş ve her nesil kendince bunu devam ettirmiştir. Bunu bir noktada kırmazsak kendi çocuğumuza da bu alışkanlığı aktarmış oluruz. Bu tutum çocuğumuza duygularının küçümsendiği izlenimini verir ve öfkesini daha da arttırmaktan başka işe yaramaz.

Çocuğu Yalnız Bırakmak

Öfkelenen ağlayan çocuğu olduğu yerde bırakmak son derece yanlış bir tutumdur. Bu davranış biçimi, onun duygularını yok saymak ile eşdeğerdir. Bu da ebeveyn ve çocuk arasındaki bağı zedeler.

Öfkeye Öfkeyle Karşılık Vermek

Özellikle uzun süreli ağlama ve öfke nöbetlerinde artık tahammülümüz de azalır ve kendimizi çaresiz, güçsüz hissedebiliriz. Bu duyguları hissettiğimizde de öfkelenen çocuğumuza bağırarak tepki gösterebiliriz. Şimdi yine kendinizi onun yerine koyun . Ağlıyorsunuz , öfkelisiniz ya da acı çekiyorsunuz ve biri size bağırıp susturmaya çalışıyor. Bu durumda ne yapardınız? Ya korkup susardınız ya da daha çok öfkelenirdiniz. Her iki ihtimalde de içinizde daha çok öfke biriktirmiş olacaktınız. Aynı şekilde çocuğunuz öfkeliyken, size vurma , saç çekme , tepinme .. gibi davranışlarda bulunduğunda bir süre sonra bağırarak ve onu durdurmaya çalışarak tepki gösterebilirsiniz. Ancak bu genel olarak, davranışı sonlandırmasını sağlamaz.

Şunu bilin ki şuana kadar yazdığım davranış biçimleri çocuğunuzun öfkesini azaltmaz, arttırır. O an belki susmasını sağlarsınız ancak başka zaman herhangi bir sebepten, hatta belki de size göre hiç ağlanmayacak çok basit gibi görünen bir sebepten dolayı, çocuğunuzun içinde bir birikim olduğu için  öfke patlaması ile karşılaşabilirsiniz.  Bastırılmış duygular bir çok davranış bozukluğuna da sebep olabilir !

Öfke ve Saldırganlık Karşısında Nasıl Davranmalıyız?

 

Sorunun Kaynağı ile İlgilenerek Onun Yanında Onu Anladığınızı Gösterin

Öncelikle çocuğunuzun neden öfkelendiğini, saldırgan davrandığını ya da neden ağladığını biliyorsanız ve eğer sorun fiziksel acı ise bunu ortadan kaldırmaya çalışmalısınız. Örneğin ; koltuğun altına bacağı sıkışan çocuğunuz hem acı duyduğu için hem de kendini kurtarıp üstesinden gelemediği için ağlayıp öfkelenmiş olabilir, sebebi ortadan kaldırdğınızda bu tarz öfkelenmeler kısa sürede son bulur. Ancak eğer sebep fiziksel acı , sağlık durumu gibi sebepler değilse öfkenin sebebinde daima psikolojik nedenler aramanız gerekebilir ve biliyorum ki bunları bulmak bazen hiç kolay değildir . Kimi zaman ortada çok bilindik nedenler olabileceği gibi (boşanma, taşınma, kardeş doğumu vs gibi) , kimi zaman da hiç tahmin edemeyeceğiniz size sorun gibi gözükmeyen bazı sebeplerle öfke patlamaları yaşıyor olabilir. Ayrıca bardağı taşıran son damla durumunu bizim gibi küçük çocuklar da yaşarlar. Sorunun kaynağı belli bir olayken, o anda tepkisini gösterememiş ve öfkesini boşaltamamış olan çocuklar , biriktirip sonrasında ufacık bir sebeple , onu bahane ederek patlama yaşayabiliyorlar.

Her Zaman Sebep Travma Değil

Her öfke ve saldırganlığın sebebi illa ki travma değildir. Bu tutumu sergileyen çocuklarda mutlaka travma arayacağız diye birşey olmamalı. Bazen gün içinde yaşadıkları hayal kırıklığı, ilgilenilmemiş olmak, ihmale gelmek, yapma etme diyerek sürekli yapılan uyarılar, ihtiyaçlarının zamanında karşılanmaması gibi konular da çocukları öfkeli ve saldırgan hale getirebilir.

Yazımın başında işte bu nedenle size sormuştum, sizin öfkeniz ne durumda , çocuğunuza nasıl davranıyorsunuz diye. Çünkü bazı ebeveynler kendi tutumlarında hiç hata görmeden , önce  çocuğu eleştirmeyi seçiyorlar. Çocuğum yerinde durmuyor, saç çekiyor, vuruyor.. vs diye dert yanıyorlar. Peki bunun nedeni acaba çocuğunuzun stres boşaltımına alan tanımamanız ya da stresi tetikleyecek davranışlar sergilemeniz olabilir mi ?

Bütün bunları göz önüne alarak , bazen dedektifçilik oynayarak çocuğumuzun öfke kaynağını ortaya çıkarmaya çalışıp, stresini boşaltmasını sağlamamız gerekiyor. Çocuk büyütmenin zorlu süreçlerinden biri de işte burada karşımıza çıkıyor.

Örneğin; anaokuluna giden çocuğumuz o gün bir arkadaşıyla sorun yaşadıysa ve eve geldiğinde oyuncak mutfağının dolabı kapanmıyor diye kendini yerlere bırakıp ağlayıp tepiniyorsa orada sorun tabi ki dolap değil, ama siz gün içinde asıl yaşadığı sorunu bilmediğiniz için , bu çocuk bu kadarcık şeye niye böyle büyük tepkiler veriyor diye düşünebilirsiniz.  Tabiki bazen sebebi hiç bulamayadabilirsiniz , bu noktada yapmanız gerek şey stresini boşaltmasını sağlamak. Onu susturmak, oyalamaya çalışmak, ne var bunda ağlayacak demek, soruna çözüm olmaz. Yanında durup, sarılmanıza izin veriyorsa sarılarak, vermiyorsa sadece yanında bekleyerek ; seni anlıyorum, zor bir gün olsa gerek, geçecek demeniz ona güven verecektir.
Eğer sorunu biliyorsanız ; evet seni anlıyorum bugün böyle bir şey yaşayıp çok sinirlendin, benimle konuşabilirsin (konuşmayı biliyorsa) , ya da bana sarılabilirsin diyerek onun duygularını regule etmesini sağlayabilirsiniz.

Sorun Basit Bir İstek mi Yoksa Başka Birşey mi Nasıl Ayırt Edebiliriz?

Örneğin; Çocuğunuz şişirdiğiniz balonun rengi  mavi değil de sarı olduğu için ağlayıp tepiniyorsa , ona mavi bir balon verdikten bir süre sonra susuyorsa , evet sorun balondur.
Bu sadece en basit haliyle bir örnek. Yani çocuğunuzun öfkelendiği konu basit ve çözülebilir birşeyse ve sorunu ortadan kaldırdığınızda sakinleşiyorsa burada bir bahane ya da birikmiş öfke patlaması söz konusu değildir, sızlanma ve ağlama durumu devam edip bitmiyorsa anlayın ki sorun başka .

Burada da bazı anneler diyebilir ki “Ne yani ağladı diye her dediğini yapalım mı? ” Yapabileceklerinizi evet yapın, çocuğunuz şımarmaz aksine sizinle işbirliğine daha yatkın hale gelir, yapamıyorsanız da eğer sorun gerçekten örnekte olduğu gibi takıldığı balonun rengi ise ve elinizde hiç mavi balon yok ise ona alacağınız söyleyebilir, başka bir çözüm yolu bulmayı önerebilirsiniz. Eğer sorun zaten balonun rengi değil ise ve bunu biliyorsanız, kesin bir dille sınır koymanız hayır yok demeniz onun ağlamasını tetikleyecek ve bu yolla stresini atmasını sağlayacaktır.

 

Oyunun Gücünden Yararlanın

Çoğu durumda olduğu gibi bunda da işin kilit noktası “OYUN” dur. Çünkü çocuklarımızın gün içinde yaşadıkları stresi her zaman anlayamayabiliyoruz. Ama stresi oyunla boşaltmasını sağlayabilirsek sorunlarının üstesinden gelmemiz ve çocuğumuzla işbirliği içinde olmamız çok daha kolay olacaktır.

  • Gücün çocukta olduğu oyunlar ( yastık savaşı , güreş, elleri çak yapıp o çaktığında canınız yanmış gibi yapmanız)  : Bu tarz oyunlar çocuğa özgüvenini getirir, stresini attırır ve eğer sizinle bir sorun yaşamışsa size karşı olan öfkesini de atmasını sağlar . Bazı ebeveynler saldırır tarzda oyunlar oynamaktan korkar ve çocukların saldırganlığını daha da arttıracağını düşünür oysa durum tam tersidir , bu şekilde saldırgan olan tavrının (saç çekme, vurma .. gibi) önüne geçebilirsiniz.
  • Yönlendirilmemiş Çocuk Merkezli Oyunlar : Bunu yapabilecek yaş aralığında ise, tamamen onun istediği şekilde oyunu oynamanızdır, yani tamamen çocuk sizi yönlendirir, siz oyunda liderlik kurmazsınız, lider olan çocuktur.
  • Stres Kaynağı İle İlgili Sembolik Oyunlar : Bu tarz oyunlarda da çocuğunuzun önüne ev, araba, küçük figür modeller, ayıcıklar ya da bebekler koyarak stres kaynağı ile ilgili bir oyun kurabilirsiniz. Örneğin ; o gün hava yağmurlu olduğu için dışarı çıkmasına izin vermediniz ve buna çok öfkelendi ise , bebeklerle aynı senaryoyu kurup neden çıkamadığına dair konuşturup, çıkınca neler olduğunu gösterip yağmurdan kaçma oyunu oynayabilirsiniz. Yaşadığınız sorunları hikayeleştirip canlandırma yaptığınızda çocuğunuz defalarca bunu yapmanızı istese de yapın, bu onun stresini boşaltıcak ve anlamasını sağlayacaktır.
  • Saçma Oyunlar Kurmak, Duyguları Abartmak:   Bir sözcüğü yanlış söyleyip dalga geçmek onunla beraber buna gülmek, oyun esnasında abartılı duygular göstermek gibi oyunlardır. Örneğin : çocuğunuz size yemek yapar gibi yapıp yedirmeye çalıştığında ve yediğinizde “çok sıcakmış, yandım” diyerek kendinizi gülünç göstermeniz, çocuğunuz düşmenize gülüyorsa düşüp tepkilerinizi komik şekilde abartmanız, önce kim gözünü kırpacak, kim en çok komik surat yapacak gibi oyunlar. Bu oyunlar sayesinde çocuğunuz kahkaha yoluyla stresini atar. Eğer çocuğunuz bol bol gülüyorsa doğru yoldasınız demektir. Kahkaha her zaman stresin üstesinden gelir!

Öfke Karşısında Öfkeliyseniz Mola Verin

Eğer o an tüm bu verdiğim tavsiyeleri uygulayamayacak bir psikoloji içindeyseniz , çocuğunuzun öfkesi karşısında mola verin , yani 2 dakika bile olsa derin nefesler alın, ” o da öfkeli ben de öfkeliyim, o henüz kendini sakinleştirmeyi bilmiyor ama ben kontrolü ele almayı biliyorum, o daha bir çocuk duygularıyla başa çıkmayı bilmiyor ama ben biliyorum” diyerek kendinizi telkin edin , su için , aynaya bakın ve tekrar çocuğunuzun yanına dönerek ilgilenin. Eminim ilk baştaki sabrınızın taştığı andan çok daha iyi hissedeceksiniz kendinizi.

O an yanınızda size yardım edecek birisi varsa işiniz daha kolay hemen gidip 5-10 dakika bile dinlenebilirsiniz.

Ruh halinizde çok daha derin yaralar, baş edemediğiniz durumlar var ise psikolojik destek almaktan çekinmeyin. Eğer alabilecek durumunuz yok ise kendinize uygun olan kitaplar araştırın ve kendi kendinizi okuyarak iyileştirin .

Tüm Yöntemleri Denediniz Ama Olmuyorsa

Bu durumda mutlaka çocuk için de pedagogtan yardım almalısınız. Çeşitli oyun terapileri ile çocuğunuzun stres kaynağı bulunup onun üzerine yoğunlaşılır ve çözmeye çalışılır. Hiçbirşey için geç değildir ve her bir travmanın iyileşme şansı vardır.

İki yaş sendromu nedir ve neler yapılması gerekir okumak isterseniz buradan ilerleyebilirsiniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yazar Hakkında
Toplam 32 yazı
Annelik Masalı
Annelik Masalı
Yorumlar (Yorum yapılmamış)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×

Bir Şeyler Ara